Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
z
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Αναζήτηση με το γράμμα ΑΑναζήτηση με το γράμμα ΒΑναζήτηση με το γράμμα ΓΑναζήτηση με το γράμμα ΔΑναζήτηση με το γράμμα ΕΑναζήτηση με το γράμμα ΖΑναζήτηση με το γράμμα ΗΑναζήτηση με το γράμμα ΘΑναζήτηση με το γράμμα ΙΑναζήτηση με το γράμμα ΚΑναζήτηση με το γράμμα ΛΑναζήτηση με το γράμμα ΜΑναζήτηση με το γράμμα ΝΑναζήτηση με το γράμμα ΞΑναζήτηση με το γράμμα ΟΑναζήτηση με το γράμμα ΠΑναζήτηση με το γράμμα ΡΑναζήτηση με το γράμμα ΣΑναζήτηση με το γράμμα ΤΑναζήτηση με το γράμμα ΥΑναζήτηση με το γράμμα ΦΑναζήτηση με το γράμμα ΧΑναζήτηση με το γράμμα ΨΑναζήτηση με το γράμμα Ω

Σεισμός στη Σμύρνη, 1688

Συγγραφή : Shariat-Panahi S. Mohammad T. (30/10/2002)

Για παραπομπή: Shariat-Panahi S. Mohammad T., «Σεισμός στη Σμύρνη, 1688», 2002,
Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία
URL: <http://www.ehw.gr/l.aspx?id=6079>

Σεισμός στη Σμύρνη, 1688 (21/4/2008 v.1) Earthquake, Smyrna 1688 (10/9/2009 v.1) 
 

1. Ο σεισμός

Λίγο πριν από το μεσημέρι του Σαββάτου της 10ης Ιουλίου του 1688 καταστροφικός σεισμός έπληξε τη Σμύρνη. Επίκεντρο του σεισμού ήταν η περιοχή γύρω από το Sancak Kalesi,1 στην είσοδο του λιμανιού.2 Ο σεισμός κράτησε 20-30 δευτερόλεπτα. Προκάλεσε παλιρροϊκό κύμα. Ταυτόχρονα άνοιξαν ρήγματα σε διάφορα σημεία του εδάφους και έπαθε καθίζηση η περιοχή ανάμεσα στην ακτή και στο όρος Πάγος. Αμέσως μετά προκλήθηκε πυρκαγιά που μεταδόθηκε πολύ γρήγορα λόγω του αέρα σε μεγάλο μέρος της πόλης.

Ο σεισμός έγινε αισθητός στα βόρεια ως τη Φώκαια, στα ανατολικά ως τη Φιλαδέλφεια, στα νότια ως το Κουσάντασι και στα δυτικά ως τη Νάξο. Ως το τέλος Ιουλίου γίνονταν καθημερινά αισθητές μετασεισμικές δονήσεις.

2. Καταστροφές

Από το σεισμό κατέρρευσαν τα 3/4 των κτηρίων στο παραλιακό τμήμα της Σμύρνης. Καταστράφηκαν ο μητροπολιτικός ναός της Αγίας Φωτεινής, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο ορθόδοξο νεκροταφείο, η αρμενική εκκλησία, καθώς και οι εκκλησίες των Καπουτσίνων, των Ιησουιτών και των Πρεσβυτεριανών. Επίσης καταστράφηκαν τα 14 από τα 17 τζαμιά των μουσουλμάνων. Κατέρρευσαν επίσης δύο ή τρία χάνια, το κτήριο του παλιού τελωνείου, καθώς και το φρούριο του Sancak Kalesi στην άκρη μιας χερσονήσου στην είσοδο του κόλπου της Σμύρνης, περίπου 3 χλμ. από την πόλη.3

Σημαντικές ήταν και οι μεταβολές που προκλήθηκαν στο έδαφος. Η περιοχή γύρω από το φρούριο βυθίστηκε και η άκρη της χερσονήσου μεταβλήθηκε σε νησί. Στην παραλία δημιουργήθηκαν ρήγματα. Κάποιες πηγές στέρεψαν, ενώ εμφανίστηκαν νέες.4 Η πυρκαγιά που ξέσπασε αμέσως μετά ξεκίνησε από την ευρωπαϊκή συνοικία στο παραλιακό τμήμα της πόλης. Επεκτάθηκε πολύ γρήγορα, λόγω του αέρα και της πυκνής δόμησης, κατά μήκος της οδού των Φράγκων5 και στην ανατολική πλευρά της πόλης, στον Απάνω Μαχαλά. Η ευρωπαϊκή συνοικία κάηκε στο σύνολό της και η αρμενική υπέστη εκτεταμένες καταστροφές. Απανθρακώθηκαν τα κτήρια των ευρωπαϊκών προξενείων και οι αποθήκες του λιμανιού. Στην περιοχή της αγοράς κάηκαν σχεδόν όλα τα κτήρια. Στα τέλη Ιουλίου υπήρχαν ακόμη εστίες φωτιάς.6

Οι υλικές ζημιές για τους Ευρωπαίους εμπόρους ανήλθαν σε περισσότερο από ένα εκατομμύριο γρόσια. Κάηκαν τα αρχεία των προξενείων και των εμπόρων και καταστράφηκαν όλες οι αποδείξεις χρεών και προαγορών.

3. Θύματα – συνέπειες

Τα θύματα ήταν πάρα πολλά, κυρίως Οθωμανοί υπήκοοι.7 Ανάμεσα στους Ευρωπαίους τα θύματα ήταν λιγότερα, γιατί ο σεισμός έγινε Σάββατο, μέρα κατά την οποία οι περισσότεροι δεν εργάζονταν και βρίσκονταν στην ύπαιθρο. Ανάμεσα στα θύματα ήταν ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Παρθένιος Α΄, που βρισκόταν στην πόλη, και ο μητροπολίτης Σμύρνης Ιγνάτιος.8

Οι περισσότεροι επιζώντες εγκατέλειψαν την πόλη και βρήκαν προσωρινό καταφύγιο σε πλοία και σε γειτονικά χωριά, ενώ αρκετοί μετανάστευσαν σε άλλες περιοχές. Τις καταστροφές ακολούθησαν λεηλασίες, που, σε συνδυασμό με τη φυγή των κατοίκων και τους συνεχείς μετασεισμούς, δημιούργησαν χαώδη κατάσταση στην πόλη. Για την αντιμετώπισή της στάλθηκε ο καπουτζίμπασης της Υψηλής Πύλης Αχμέτ με έκτακτες αρμοδιότητες. Με σουλτανική εντολή δόθηκε μερική αποζημίωση στους Ευρωπαίους εμπόρους. Αρκετοί ξένοι έμπόροι μετέφεραν αλλού τις εμπορικές τους δραστηριότητες. Έτσι, περίπου 40 Γάλλοι εγκατέλειψαν την πόλη και κατευθύνθηκαν προς τη Χίο, ενώ κάποιοι κατευθύνθηκαν προς το Χαλέπι και τη Σιδώνα.

Η πόλη άργησε να αναλάβει από τις συνέπειες του σεισμού, καθώς το Σεπτέμβριο έπεσαν δυνατές βροχές και το καλοκαίρι του επομένου έτους έπληξε τους κατοίκους σοβαρή επιδημία πανούκλας λόγω των άθλιων συνθηκών υγιεινής. Το 1691 πάντως η ανοικοδόμηση της πόλης είχε προχωρήσει πολύ, μάλιστα με μερική χρηματοδότηση των Ευρωπαίων εμπόρων, και το εμπόριο είχε αναζωογονηθεί.

1. Ήταν το τρίτο φρούριο της Σμύρνης, γνωστό στα τουρκικά και ως Sancak Burnu ή Yeni Kale. Για τους Έλληνες ήταν γνωστό με τα ονόματα «Ξώκαστρο» ή «Καστράκι». Χτίστηκε το 1631 (κατά τον Tavernier) ή το 1656 (κατά τον Οικονόμο) στη νότια ακτή του κόλπου της Σμύρνης,  περίπου 10 χλμ. ΝΔ του φρουρίου του Αγίου Πέτρου για την προστασία της πόλης από θαλάσσιες επιθέσεις, κυρίως των Ενετών. Βλ. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια 22 (Αθήνα 1933), σελ. 51-56, λήμμα «Σμύρνη: ιστορία» ( Β.Δ. Θεοφανείδης). 

2. Ambraseys, N.N. - Finkel, C.F., The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500-1800 (Istanbul 1995), σελ. 91.

3. Ambraseys, N.N. - Finkel, C.F., The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500-1800 (Istanbul 1995), σελ. 91.

4. Ambraseys, N.N. - Finkel, C.F., The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500-1800 (Istanbul 1995), σελ. 92.

5. Ο μοναδικός κεντρικός δρόμος του Φραγκομαχαλά με πλάτος 8-10 μ. Σε αυτή την οδό ήταν συγκεντρωμένη η ευρωπαϊκή οικονομική και κοινωνική αριστοκρατία της πόλης. Για περισσότερες πληροφορίες βλ. Φάλμπος, Φ.Κ., Ο Φραγκομαχαλάς της Σμύρνης: ιστορική μελέτη (Αθήνα 1969).

6. Ambraseys, N.N. - Finkel, C.F., The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500-1800 (Istanbul 1995), σελ. 91.

7. Σύμφωνα με τους Finkel και Ambraseys ο αριθμός των θυμάτων υπολογίζεται πάνω από 5.000 άτομα, αλλά ο Σολομωνίδης - ίσως υπερβολικά - αναφέρει ότι σκοτώθηκαν πάνω από 15.000 άτομα. Βλ. Σολομωνίδης, Χ., «Οι σεισμοί της Σμύρνης», Μικρασιατικά Χρονικά 5 (1952), σελ. 241 και Ambraseys, N.N. - Finkel, C.F., The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500-1800 (Istanbul 1995), σελ. 92.

8. Σολομωνίδης, Χ., «Οι σεισμοί της Σμύρνης», Μικρασιατικά Χρονικά 5 (1952), σελ. 241.

     
 
 
 
 
 

Δελτίο λήμματος

 
press image to open photo library
 

>>>